Paweł Jabłoński, magister inżynier w specjalności inżynieria bezpieczeństwa pożarowego (SGSP) · Prevent4You · aktualizacja: wrzesień 2026 · czas czytania: 8 min

W skrócie: ocena zagrożenia wybuchem (OZW) to dokument z przepisów przeciwpożarowych (§ 37 rozporządzenia MSWiA z 2010 r.). Wyznacza pomieszczenia i strefy zagrożenia wybuchem w obiekcie i kontroluje ją PSP. Ocena ryzyka wybuchu i dokument zabezpieczenia przed wybuchem (DZPW) wynikają z przepisów BHP (rozporządzenie Ministra Gospodarki z 8 lipca 2010 r., dyrektywa ATEX 137). Są obowiązkiem pracodawcy, dotyczą ochrony pracowników i kontroluje je PIP. Zakład, w którym występuje atmosfera wybuchowa, potrzebuje zwykle obu warstw. Jedna nie zastępuje drugiej.

„PIP przyszła na kontrolę i pyta o dokument zabezpieczenia przed wybuchem. Mamy ocenę zagrożenia wybuchem w instrukcji ppoż., czy to nie to samo?” Nie to samo. To jedno z najczęściej mylonych rozróżnień w całej branży, więc rozkładam je na części.

Trzy dokumenty w jednej tabeli

	Ocena zagrożenia wybuchem (OZW)	Ocena ryzyka wybuchu	Dokument zabezpieczenia przed wybuchem (DZPW)
Podstawa	§ 37 rozporządzenia MSWiA z 7.06.2010 (ochrona ppoż. budynków)	rozporządzenie MG z 8.07.2010 (BHP, atmosfera wybuchowa)	to samo rozporządzenie MG z 8.07.2010
Kto sporządza / odpowiada	inwestor, projektant lub użytkownik decydujący o procesie technologicznym (§ 37 ust. 4)	pracodawca	pracodawca
Po co	ochrona budynku i ludzi, klasyfikacja pomieszczeń i stref	identyfikacja i ocena ryzyka wybuchu na stanowiskach	zbiorczy dokument: ryzyko, strefy, środki techniczne i organizacyjne, urządzenia
Kto kontroluje	Państwowa Straż Pożarna	Państwowa Inspekcja Pracy	Państwowa Inspekcja Pracy
Skutki	wymagania dla budynku (m.in. pomieszczenie zagrożone wybuchem przy przyroście ciśnienia > 5 kPa), wpływ na projekt i uzgodnienie z rzeczoznawcą	dobór środków ochronnych dla pracowników	obowiązkowy dokument przed udostępnieniem miejsca pracy, aktualizowany przy zmianach

Ocenę ryzyka wybuchu i DZPW często robi się razem, bo DZPW zawiera wyniki oceny ryzyka. OZW można prowadzić jako część oceny ryzyka wybuchu, ale zakres i skutki prawne są inne.

Ocena zagrożenia wybuchem: warstwa budowlano-pożarowa

OZW odpowiada na pytanie: czy i gdzie w obiekcie może powstać atmosfera wybuchowa i co to oznacza dla budynku?

• Wskazuje pomieszczenia zagrożone wybuchem, czyli takie, w których wybuch mieszaniny mógłby spowodować przyrost ciśnienia przekraczający 5 kPa (§ 37 ust. 7).
• Obejmuje graficzną dokumentację klasyfikacyjną (plany z rodzajem i zasięgiem stref oraz źródłami emisji) i wskazanie czynników, które mogą zainicjować zapłon (§ 37 ust. 2–3).
• Wyznacza strefy zagrożenia wybuchem: 0, 1, 2 dla gazów, par i mgieł oraz 20, 21, 22 dla pyłów.
• Wpływa na wymagania dla budynku: konstrukcję, powierzchnie odciążające, wentylację, instalację elektryczną, IBP. Przy nowym obiekcie lub przebudowie wchodzi do projektu uzgadnianego z rzeczoznawcą.

Zakład produkcyjny, magazynowy czy obiekt użyteczności publicznej ze strefą zagrożenia wybuchem musi mieć instrukcję bezpieczeństwa pożarowego niezależnie od kubatury (§ 6 ust. 8) (więcej o IBP).

Ocena ryzyka wybuchu i DZPW: warstwa BHP

Tu pytanie brzmi: jak chronię ludzi, którzy pracują w tych strefach?

DZPW zawiera m.in.:

1. ocenę ryzyka wybuchu: prawdopodobieństwo i czas występowania atmosfery wybuchowej, źródła zapłonu, skalę skutków,
2. klasyfikację i plan stref,
3. środki techniczne (wentylacja, detekcja, odciążenie, tłumienie, izolacja wybuchu, uziemienie) i organizacyjne (instrukcje, szkolenia, zezwolenia na prace niebezpieczne),
4. wykaz urządzeń w strefach i potwierdzenie, że są dobrane do strefy,
5. zasady aktualizacji.

Pracodawca sporządza DZPW przed udostępnieniem miejsca pracy, a gdy miejsce pracy, urządzenia lub organizacja pracy zmieniają się w sposób mogący wpłynąć na wynik oceny ryzyka, niezwłocznie go aktualizuje (§ 7 rozporządzenia MG z 2010 r.). Nowa linia, nowy filtr, nowe ładowanie wózków oznaczają aktualizację.

ATEX 137 a ATEX 114: kto za co odpowiada?

• ATEX 114 (dyrektywa 2014/34/UE) dotyczy producentów urządzeń do stref zagrożonych wybuchem: oznakowanie Ex, kategorie, certyfikacja.
• ATEX 137 (dyrektywa 1999/92/WE, w Polsce rozporządzenie MG z 2010 r.) dotyczy pracodawców: oceny ryzyka, stref, DZPW.

Kupując urządzenie z oznaczeniem Ex, spełniasz wymaganie producenckie. Ale to Ty musisz wiedzieć, w jakiej strefie stanie i czy jego kategoria do niej pasuje: w strefie 0 lub 20 kategoria 1, w strefie 1 lub 21 kategoria 1 lub 2, w strefie 2 lub 22 kategoria 1, 2 lub 3 (§ 16 rozporządzenia MG z 2010 r.). Tego nie zrobi za Ciebie żaden certyfikat.

Przykład z praktyki: akumulatorownia i ładowanie wózków

Ładowanie akumulatorów kwasowo-ołowiowych wydziela wodór. Normy PN-EN IEC 62485-2 (baterie stacjonarne) i PN-EN 62485-3 (baterie trakcyjne, np. wózków) podają m.in. wzór na odległość bezpieczną wokół baterii i wymagany przepływ powietrza wentylacji.

Dwie rzeczy, które widzę przy weryfikacji takich dokumentów:

• Błędy we wzorach i oznaczeniach norm. Przy jednym DZPW, który weryfikowałem, do wzoru na odległość bezpieczną dopisano dodatkowy mnożnik, którego norma w tym miejscu nie przewiduje. Strefy wyszły przez to zawyżone, a za nimi koszty urządzeń w wykonaniu Ex. Wzory sprawdza się w tekście normy, a nie w instrukcji producenta ani w cudzym opracowaniu.
• Strefy „na zapas”. Rzetelna ocena częściej zawęża strefy i obniża koszty, niż je rozszerza. Strefa wyznaczona szeroko „dla bezpieczeństwa” to realne pieniądze: każde urządzenie w niej musi mieć odpowiednią kategorię.

Pyły palne: stolarnia, odpylanie, silosy

Pył drzewny, mączny, cukrowy czy z tworzyw może tworzyć atmosferę wybuchową. Przy instalacjach odpylania pamiętaj, że:

• tłumienie lub odciążenie wybuchu chroni filtr, ale nie resztę zakładu,
• izolacja wybuchu (np. zawory, zasuwy, bariery) zatrzymuje płomień w kanałach i musi mieć certyfikat na tę funkcję (EN 15089), z zakresem stosowania: Pmax, Kst, średnica, minimalna odległość montażu,
• podajnik celkowy pod filtrem może pełnić funkcję izolacji tylko wtedy, gdy ma osobny certyfikat bariery płomieniowej. Sam certyfikat ATEX urządzenia tego nie załatwia. Na rysunku oba wyglądają tak samo, różnicę widać w dokumentach.

Najczęstsze pytania

Czy muszę mieć dokument zabezpieczenia przed wybuchem?

Tak, jeśli jako pracodawca prowadzisz pracę, w której może wystąpić atmosfera wybuchowa (gazy, pary, mgły lub pyły palne). DZPW trzeba sporządzić przed udostępnieniem miejsca pracy i niezwłocznie aktualizować po zmianach mogących wpłynąć na ocenę ryzyka (§ 7). Obowiązek wynika z rozporządzenia Ministra Gospodarki z 8 lipca 2010 r.

Czym różni się ocena zagrożenia wybuchem od oceny ryzyka wybuchu?

Ocena zagrożenia wybuchem to dokument przeciwpożarowy (§ 37 rozporządzenia MSWiA z 2010 r.), który klasyfikuje pomieszczenia i strefy w obiekcie i kontroluje go PSP. Ocena ryzyka wybuchu to dokument BHP pracodawcy, który ocenia ryzyko dla pracowników i kontroluje go PIP. Mają różne podstawy prawne, cele i skutki.

Kto sporządza ocenę zagrożenia wybuchem?

Zgodnie z § 37 ust. 4 rozporządzenia MSWiA z 2010 r. oceny zagrożenia wybuchem dokonuje inwestor, projektant lub użytkownik decydujący o procesie technologicznym. W praktyce opracowuje ją dla nich inżynier bezpieczeństwa pożarowego lub specjalista ATEX, bo wymaga to wiedzy o substancjach, procesie i klasyfikacji stref.

Kto może sporządzić DZPW?

Przepisy nie wymagają jednej konkretnej licencji, ale dokument musi opracować osoba z wiedzą o procesach, substancjach, klasyfikacji stref i doborze urządzeń. W praktyce robią to inżynierowie bezpieczeństwa pożarowego i specjaliści ATEX we współpracy z technologiem zakładu.

Kiedy aktualizować DZPW?

Przy każdej istotnej zmianie w miejscu pracy, wyposażeniu lub organizacji pracy: nowej linii, zmianie substancji, nowym odpylaniu, zmianie wentylacji, nowym ładowaniu akumulatorów. DZPW sprzed kilku lat w zakładzie, który w tym czasie się zmienił, jest z dużym prawdopodobieństwem nieaktualny.

Czy akumulatorownia to strefa zagrożenia wybuchem?

Podczas ładowania akumulatorów kwasowo-ołowiowych wydziela się wodór, dlatego wokół baterii wyznacza się odległość bezpieczną i ocenia wentylację według norm PN-EN IEC 62485-2 i PN-EN 62485-3. To, czy i jaka strefa powstanie, zależy od prądu ładowania, liczby ogniw i wentylacji. Rozstrzyga to obliczenie, a nie założenie.

---

PIP lub ubezpieczyciel pyta o DZPW? Ocena zagrożenia wybuchem · Ocena ryzyka wybuchu · Dokument zabezpieczenia przed wybuchem · tel. 506 648 443

Podstawa prawna i normy:

• Rozporządzenie MSWiA z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, § 37.
• Rozporządzenie Ministra Gospodarki z 8 lipca 2010 r. w sprawie minimalnych wymagań, dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy, związanych z możliwością wystąpienia w miejscu pracy atmosfery wybuchowej (Dz.U. 2010 nr 138 poz. 931), § 7 i § 16.
• Dyrektywy 1999/92/WE (ATEX 137) i 2014/34/UE (ATEX 114).
• PN-EN IEC 60079-10-1:2021-09, PN-EN 60079-10-2:2015-06 (klasyfikacja przestrzeni), PN-EN IEC 62485-2:2018-09 i PN-EN 62485-3:2014-12 (baterie), EN 15089 (izolacja wybuchu).